प्लास्टिक मोल्ड हे कॉम्प्रेशन मोल्डिंग, एक्सट्रूजन मोल्डिंग, इंजेक्शन, ब्लो मोल्डिंग आणि लो फोम मोल्डिंगसाठी वापरल्या जाणाऱ्या संयुक्त मोल्डचे संक्षिप्त रूप आहे. बहिर्वक्र आणि अंतर्वक्र मोल्ड्स तसेच सहाय्यक मोल्डिंग प्रणालीमधील समन्वित बदलांमुळे विविध आकार आणि मापांच्या प्लास्टिक भागांच्या मालिकेवर प्रक्रिया करता येते. प्लास्टिक मोल्ड्स हे उद्योगाची जननी आहेत आणि आता नवीन उत्पादनांच्या निर्मितीमध्ये प्लास्टिकचा समावेश असतो.

यात प्रामुख्याने फिमेल मोल्ड संयुक्त सबस्ट्रेट, फिमेल मोल्ड घटक आणि फिमेल मोल्ड संयुक्त कार्डबोर्ड यांनी बनलेला परिवर्तनीय कॅव्हिटी असलेला फिमेल मोल्ड, आणि कॉन्व्हेक्स मोल्ड संयुक्त सबस्ट्रेट, कॉन्व्हेक्स मोल्ड घटक, मेल मोल्ड संयुक्त कार्डबोर्ड, कॅव्हिटी कटिंग घटक आणि साइड-कट कंपोझिट प्लेट्सनी बनलेला परिवर्तनीय कोअर असलेला पंच यांचा समावेश असतो.
प्लॅस्टिकची कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी, पॉलिमरमध्ये फिलर्स, प्लॅस्टिकायझर्स, ल्युब्रिकंट्स, स्टॅबिलायझर्स, कलरंट्स इत्यादी विविध सहायक पदार्थ मिसळणे आवश्यक आहे, जेणेकरून चांगल्या कार्यक्षमतेचे प्लॅस्टिक तयार होईल.

१. सिंथेटिक रेझिन हा प्लॅस्टिकचा सर्वात महत्त्वाचा घटक आहे आणि प्लॅस्टिकमधील त्याचे प्रमाण साधारणपणे ४०% ते १००% असते. याचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे आणि रेझिनच्या स्वरूपावरूनच प्लॅस्टिकचे स्वरूप ठरत असल्यामुळे, लोक अनेकदा रेझिनला प्लॅस्टिकचा समानार्थी शब्द मानतात. उदाहरणार्थ, पॉलिव्हिनिल क्लोराईड रेझिन आणि पॉलिव्हिनिल क्लोराईड प्लॅस्टिक, तसेच फिनोलिक रेझिन आणि फिनोलिक प्लॅस्टिक यांच्यात गफलत होते. वास्तविक पाहता, रेझिन आणि प्लॅस्टिक या दोन वेगवेगळ्या संकल्पना आहेत. रेझिन हा एक प्रक्रिया न केलेला कच्चा पॉलिमर आहे, जो केवळ प्लॅस्टिक बनवण्यासाठीच नव्हे, तर कोटिंग्ज, चिकट पदार्थ आणि सिंथेटिक फायबरसाठी कच्चा माल म्हणूनही वापरला जातो. १००% रेझिन असलेल्या प्लॅस्टिकचा अगदी लहान भाग वगळता, बहुतेक प्लॅस्टिकमध्ये मुख्य घटक रेझिन व्यतिरिक्त इतर पदार्थांचीही आवश्यकता असते.

२. फिलर (पूरक) याला फिलर असेही म्हणतात, जे प्लॅस्टिकची मजबुती आणि उष्णता प्रतिरोधकता सुधारू शकते आणि खर्च कमी करू शकते. उदाहरणार्थ, फिनोलिक रेझिनमध्ये लाकडाची पावडर मिसळल्याने खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होतो, ज्यामुळे फिनोलिक प्लॅस्टिक सर्वात स्वस्त प्लॅस्टिकपैकी एक बनते, तसेच त्याची यांत्रिक मजबुती देखील लक्षणीयरीत्या सुधारते. फिलर्सचे दोन प्रकारांमध्ये वर्गीकरण केले जाऊ शकते: सेंद्रिय फिलर्स आणि असेंद्रिय फिलर्स. सेंद्रिय फिलर्समध्ये लाकडाचे पीठ, चिंध्या, कागद आणि विविध कापड तंतू यांचा समावेश होतो, तर असेंद्रिय फिलर्समध्ये ग्लास फायबर, डायटोमेशियस अर्थ, ॲस्बेस्टॉस आणि कार्बन ब्लॅक यांचा समावेश होतो.

३. प्लॅस्टिकायझर्स प्लॅस्टिकायझर्समुळे प्लॅस्टिकची लवचिकता आणि लवचीकपणा वाढतो, ठिसूळपणा कमी होतो आणि प्लॅस्टिकवर प्रक्रिया करणे व त्याला आकार देणे सोपे होते. प्लॅस्टिकायझर्स हे सामान्यतः उच्च उत्कलन बिंदू असलेले सेंद्रिय संयुगे असतात, जे रेझिनमध्ये मिसळणारे, बिनविषारी, गंधहीन आणि प्रकाश व उष्णतेला स्थिर असतात. सर्वात जास्त वापरले जाणारे प्लॅस्टिकायझर्स म्हणजे थॅलेट एस्टर. उदाहरणार्थ, पॉलिव्हिनिल क्लोराईड प्लॅस्टिकच्या उत्पादनात, जर जास्त प्लॅस्टिकायझर्स टाकले, तर मऊ पॉलिव्हिनिल क्लोराईड प्लॅस्टिक मिळू शकते; जर प्लॅस्टिकायझर्स टाकले नाहीत किंवा कमी टाकले (प्रमाण <१०%), तर कडक पॉलिव्हिनिल क्लोराईड प्लॅस्टिक मिळू शकते.

४. स्थिरीकरणकारक (स्टॅबिलायझर): प्रक्रियेदरम्यान आणि वापरादरम्यान प्रकाश आणि उष्णतेमुळे कृत्रिम रेझिनचे विघटन व नुकसान होऊ नये आणि त्याचे सेवा आयुष्य वाढावे, यासाठी प्लॅस्टिकमध्ये स्थिरीकरणकारक मिसळणे आवश्यक आहे. सामान्यतः स्टिअरेट आणि इपॉक्सी रेझिन वापरले जातात.

५. रंगद्रव्ये: रंगद्रव्यांमुळे प्लॅस्टिकला विविध चमकदार आणि सुंदर रंग देता येतात. रंगद्रव्ये म्हणून सामान्यतः सेंद्रिय रंग आणि असेंद्रिय रंगद्रव्ये वापरली जातात.

६. वंगण (Lubricant) वंगणाची भूमिका मोल्डिंग दरम्यान प्लास्टिकला धातूच्या साच्याला चिकटण्यापासून रोखणे आणि त्याच वेळी प्लास्टिकचा पृष्ठभाग गुळगुळीत व सुंदर बनवणे ही आहे. सामान्यतः वापरल्या जाणाऱ्या वंगणांमध्ये स्टिअरिक ॲसिड आणि त्याची कॅल्शियम व मॅग्नेशियम क्षारे यांचा समावेश होतो. वरील ॲडिटिव्ह्ज व्यतिरिक्त, प्लास्टिकमध्ये ज्वाला-प्रतिरोधक (flame retardants), फेनकारक (foaming agents), स्थिरविद्युत-रोधक (antistatic agents) इत्यादी देखील मिसळले जाऊ शकतात.